İNSAN HAKLARININ EVRENSELLİĞİ KARŞISINDA İKİNCİLLİK İLKESİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İÇTİHADI ÜZERİNE ELEŞTİREL BİR İNCELEME
Author :
Abstract
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) sisteminde giderek daha merkezi bir konum kazanan ikincillik ilkesi, insan haklarının korunmasında öncelikli sorumluluğun ulusal makamlara ait olduğu anlayışına dayanmaktadır. Başlangıçta usuli bir iş bölümü mantığıyla şekillenen bu anlayış, zamanla AİHM’in denetim yoğunluğunu ve insan haklarının yorumlanma biçimini etkileyen normatif bir paradigma haline gelmiştir. Bu çalışma, ikincillik ilkesinin kavramsal temellerini ve AİHM içtihadındaki görünümünü incelemekte; özellikle iç hukuk yollarının tüketilmesi kuralı ile takdir marjı doktrini üzerinden ilkenin insan haklarının evrenselliği üzerindeki etkilerini tartışmaktadır. Çalışmada, ikincillik ilkesinin demokratik meşruiyet, çoğulculuk ve ulusal anayasal çeşitlilik bakımından işlevsel gerekçelere sahip olduğu kabul edilmekle birlikte, ilkenin geniş yorumlanmasının Avrupa insan hakları sisteminde ortak koruma standartlarını zayıflatma ve hak korumasında parçalanma yaratma riski taşıdığı ileri sürülmektedir. Bu kapsamda çalışma, AİHM’in ulusal makamlara gösterdiği kurumsal saygı ile insan haklarının evrensel niteliğini koruma yükümlülüğü arasında daha dengeli bir yaklaşım geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşmaktadır.
Keywords
Abstract
The principle of subsidiarity in the European Court of Human Rights system is based on the idea that the primary responsibility for protecting human rights belongs to national authorities. Initially understood as a procedural division of labor, subsidiarity has gradually evolved into a normative principle affecting both the intensity of the Court’s review and the interpretation of rights. This study examines the conceptual foundations of subsidiarity and its reflection in ECHR case law, focusing on the exhaustion of domestic remedies and the margin of appreciation doctrine. Although subsidiarity serves important functions such as democratic legitimacy, pluralism, and respect for constitutional diversity, an expansive interpretation may weaken common protection standards and fragment human rights protection in Europe. The study therefore argues for a balanced approach between judicial deference to national authorities and the preservation of the universal character of human rights.